|
Dini Bayramlar
|
|
Dini bayramların
günleri "kameri takvim" e göre hesaplandığı için, şu an
kullanılan takvimde her yıl aynı tarihe rastlamaz. Her yıl
onar günlük gerilemeyle gelen ramazan ve kurban bayramları
böylece değişik mevsimlerde kutlanabilmektedir. Ramazan
bayramı Kameri takvime göre Şevval ayının ilk üç günü,
Kurban bayramı ise Zilhicce ayının onuncu gününden itibaren
dört gün süreyle kutlanır. Bu bayramlar halk geleneklerinde
eskisi kadar olmasada hal' canlı bir şekilde varlıklarını
sürdürmektedirler.
Ramazan ve Kurban bayramlarının başlıca özelliği komşuların,
dost ve akrabaların ziyaret gezileriyle bir araya
gelmeleridir. Gençler yaşlıların ellerini
|
öperek onların
hayır dualarını alırlar. El öpen çocuklara para ve
hediye vermek de gelenektendir. Ziyarete gelenlere
Ramazan bayramında şeker ikram edilir. Bunun içindir ki,
Ramazan bayramının bir adı da "Şeker bayramı"dır. Kurban
bayramında yalnızca şeker değil, kesilen kurbanın
etinden de ikram edilir. X. yüzyılda yaşamış Harezmli
bilgin Birûnî'nin verdiği bilgilere göre, bayramlarda
şeker ikramı, Cem'in, şeker kamışındaki tatlı özsuyu bir
nevruz günü bulmuş ve bundan şeker çıkarmayı yaymış
olmasına bağlanır. Eskiden yalnızca nevruz günü tatlı
şeyler ikram edilirken, sonradan aynı gelenek diğer
bayramlarda da uygulanmıştır.
Kurban bayramı Türkiye'de eğlenceler yönünden Ramazan
bayramına oranla daha sönük geçmektedir. İbrahim
Peygamberin oğlunu, Tanrıya kurban etmek üzere keseceği
sırada gökten inen bir koçun Tanrının emriyle oğlunun
yerine geçmesinin bir anısı olarak islam dinine
geçmiştir.
Ramazan bayramının kutlandığı Şevval ayı ile Kurban
Bayramının kutlandığı Zilhicce ayı arasındaki Zilkade
ayı halk arasında Aralık olarak adlandırılır. Bu ayda
evlilik yapmak uğursuz kabul edilir. Kurban bayramının
birinci günü, Mekke'de Mina denen yerde hacıların kurban
kestikleri gündür. İslam dinine göre kurban kesmek maddi
gücü yerinde olan her kul için "borç"tur. Kurban olarak
koyun, sığır, deve kesilebilir. Kurban edilecek hayvan
sağlıklı olmalı, dişi ise hamile olmamalıdır.
Kurban kesiminde uygulanan bazı gelenekler vardır.
Bunların bir kısmı İslam dininin getirdiği şeyler bir
kısmı da uluslara ve bölgelere göre değişen
geleneklerdir. Örneğin bazı yörelerimizde kurbanlık
koçları yıkama, kınalama ve gelin telleri, kurdelalarla
süsleme adetleri vardır. Bizdeki kurbanlık hayvanları
kınalama adeti Yahudilerde de görülen çok eski bir
adettir. Hayvanları gelin telleri ve kurdelayla süslemek
ise Orta Asya'da bazı yerlerde görülen geleneklerdendir.
Kurban etinin üçte bir kesilen evde kalır. Diğer
kısımlar komşu, akraba ve fakir insanlara dağıtılır.
Ramazan ve kurban bayramlarının ortak özelliklerinden
biri de toplu eğlencelere sahne olmasıdır. Kasaba ve
şehirlerde özellikle, çocuklar ve gençler bayram
yerlerinde buluşup eğlenirler. Bayram yerleri aynı
zamanda küçük bir panayır görünümü kazanır.
Ramazan bayramı bir aylık bir oruç tutma döneminin
sonunda kutlanan bir bayramdır. Ramazan ayı olarak
tanımlanan bu döneme de çeşitli gelenekler eşlik
etmektedir. Eskiden oruç tutanlar, hele gecelerin kısa
olduğu yaz mevsimine rastlayan ramazanlarda uyumayıp
sabaha karşı yenen sahur yemeğini beklerlerdi. Böyle
olunca da gecenin teravih namazından sahur zamanı
arasındaki süresi türlü eğlencelerle geçirilirdi.
İstanbul'un Şehzadebaşı'nda Direklerarası, Çemberlitaş
tarafında Divanyolu adeta bayram yeri görüntüsünü
alırdı. Ramazan gecelerine özgü gösterilerin başında
karagöz ve ortaoyuna gelirdi. Taşra kasaba ve
şehirlerinde de, evlerde düzenlenen toplantılarından
başka, kahvehanelerde aşıklar çalıp söylerlerdi. Ramazan
ayı boyunca kahvehane toplantılarında aşıklar saz ve
türkü fasıllarından başka çoğu kez birkaç gece süren
halk hikâyeleri anlatırlardı. |
|